

Do okulisty w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie, wymagane od 1 stycznia 2015 r. Wystawia je lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, np. lekarz rodzinny, a od 17 września 2025 r. także optometrysta pracujący w ramach NFZ. Okulista bez skierowania przyjmie pacjenta prywatnie, a w stanie nagłym pomocy udziela SOR. Tak przepisy wyglądają w listopadzie 2026 r.
Spis treści
- Od kiedy do okulisty na NFZ trzeba mieć skierowanie
- Kto może wystawić skierowanie do okulisty
- Kiedy okulista bez skierowania przyjmie w ramach NFZ
- Jak wygląda zapis do poradni okulistycznej NFZ
- Kiedy warto pójść do okulisty prywatnie
- Objawy, z którymi nie czeka się na skierowanie
- Jak przygotować się do pierwszej wizyty u okulisty
- Najczęstsze pytania
Obowiązek wynika z art. 57 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i dotyczy wizyt finansowanych ze środków publicznych. Wizyty komercyjnej nie obejmuje, dlatego prywatny okulista przyjmuje bez skierowania, a za wizytę płaci pacjent. Ustawa przewiduje też wyjątki dla stanów nagłych i kilku grup pacjentów.
Od kiedy do okulisty na NFZ trzeba mieć skierowanie
Skierowanie do okulisty jest wymagane od 1 stycznia 2015 r. Wcześniej okulista, podobnie jak dermatolog, był na liście specjalistów, do których w ramach NFZ można było pójść bez skierowania.
Zmianę wprowadziła ustawa z 22 lipca 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 1138), która uchyliła w art. 57 ust. 2 punkty dotyczące dermatologa i okulisty. NFZ w komunikacie z 28 listopada 2014 r. potwierdził, że od 2015 r. do obu specjalistów potrzebne jest skierowanie.
Osoby wpisane na listę oczekujących przed końcem 2014 r. nie musiały donosić skierowania, nawet jeśli wizyta wypadła już w 2015 r. Obecny tekst ustawy (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461 z późniejszymi zmianami) nadal wymaga skierowania do okulisty.
Bez skierowania w ramach NFZ przyjmują dziś m.in., zgodnie z art. 57 ust. 2:
- ginekolog i położnik,
- dentysta,
- wenerolog,
- onkolog,
- psychiatra,
- lekarz medycyny sportowej, psycholog i optometrysta (od 17 września 2025 r.).
Okulisty i dermatologa na tej liście nie ma. Bez skierowania można natomiast skorzystać z prywatnej wizyty, za którą pacjent płaci sam.
Kto może wystawić skierowanie do okulisty
Skierowanie do poradni okulistycznej na NFZ wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego. Ustawa definiuje go jako lekarza, z którym Fundusz zawarł umowę, albo lekarza pracującego u świadczeniodawcy, który taką umowę ma (art. 5 pkt 14). W praktyce może to być:
- lekarz rodzinny, czyli lekarz podstawowej opieki zdrowotnej,
- inny lekarz przyjmujący w ramach NFZ, np. diabetolog prowadzący leczenie cukrzycy,
- optometrysta, z którym NFZ podpisał kontrakt albo który pracuje w placówce z kontraktem NFZ (od 17 września 2025 r.).
Uprawnienie optometrysty wprowadziła ustawa z 5 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1211). Ta sama ustawa dodała optometrystę do specjalistów dostępnych bez skierowania. Rzecznik Praw Pacjenta zastrzega, że zmiana działa tylko w placówkach z kontraktem NFZ na dany zakres.
Optometrysta bada wzrok i dobiera okulary lub soczewki, ale według Rzecznika Praw Pacjenta nie ma uprawnień do rozpoznawania chorób oczu. Gdy zauważy niepokojące objawy, może skierować do okulisty. Różnice między zawodami opisuje wpis o tym, czym zajmuje się okulista, optometrysta i optyk.
Skierowanie z wizyty czysto prywatnej, u lekarza bez związku z NFZ, nie spełnia wymogu art. 57. Inaczej jest ze skierowaniem do szpitala: według NFZ może je wystawić każdy lekarz, a art. 58 mówi ogólnie o skierowaniu lekarza.
Kiedy okulista bez skierowania przyjmie w ramach NFZ
Okulista bez skierowania przyjmie pacjenta na NFZ w stanie nagłym oraz w kilku sytuacjach wymienionych w ustawie. Art. 60 stanowi wprost, że w stanach nagłych świadczenia zdrowotne są udzielane bez wymaganego skierowania.
Do szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR) i izby przyjęć można zgłosić się bez skierowania, niezależnie od miejsca zamieszkania, co podkreśla NFZ. O kolejności przyjęć decyduje tam stan zdrowia oceniony przez personel, a nie kolejność zgłoszenia.
Skierowania do poradni specjalistycznej nie potrzebują też niektóre grupy pacjentów wymienione w art. 57 ust. 2:
- inwalidzi wojenni i wojskowi, kombatanci, osoby represjonowane i działacze opozycji antykomunistycznej,
- cywilne niewidome ofiary działań wojennych,
- osoby chore na gruźlicę i osoby zakażone wirusem HIV,
- osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 14 w związku z art. 47 ust. 1b),
- uprawnieni żołnierze, pracownicy i weterani poszkodowani, w zakresie leczenia urazów i chorób nabytych podczas zadań poza granicami kraju.
Najważniejsze sytuacje zebrane w jednym miejscu:
| Sytuacja | Czy potrzebne skierowanie | Podstawa |
|---|---|---|
| Poradnia okulistyczna na NFZ | tak, od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub optometrysty pracującego w ramach NFZ | art. 57 ust. 1 |
| Kolejna wizyta w tej samej poradni | nie, skierowanie przedstawia się przy pierwszej wizycie | zasady NFZ |
| Optometrysta na NFZ | nie, od 17 września 2025 r. | art. 57 ust. 2 pkt 7c |
| Stan nagły, SOR, izba przyjęć | nie | art. 60, NFZ |
| Osoby uprawnione, np. z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności | nie | art. 57 ust. 2 |
| Leczenie w szpitalu, np. zabieg usunięcia zaćmy | tak, od dowolnego lekarza | art. 58, NFZ |
| Wizyta prywatna | nie | art. 57 dotyczy świadczeń ze środków publicznych |
Jak wygląda zapis do poradni okulistycznej NFZ
Zapis do poradni okulistycznej NFZ wymaga skierowania, które wystawia się w postaci elektronicznej albo papierowej (art. 59aa ustawy). Lekarz może zaznaczyć na nim „przypadek pilny” (art. 59b), a poradnia kwalifikuje pacjenta do kategorii medycznej i na tej podstawie ustala termin (art. 20).
Kilka zasad zapisu opisuje NFZ:
- z jednym skierowaniem można zapisać się tylko w jednej placówce,
- po zapisie na listę oczekujących oryginał skierowania trzeba dostarczyć najpóźniej w ciągu 14 dni roboczych, inaczej pacjent zostaje skreślony z listy,
- niestawienie się w wyznaczonym terminie oznacza skreślenie z listy oczekujących,
- karta informacyjna z SOR lub ze szpitala nie jest skierowaniem do specjalisty, a przy zaleconej kontynuacji leczenia skierowanie powinien wystawić lekarz prowadzący w szpitalu.
Czas oczekiwania różni się między placówkami. Aktualne terminy w poradniach okulistycznych można sprawdzić w serwisie NFZ Terminy leczenia, który pozwala porównać poradnie w danym województwie.
Kiedy warto pójść do okulisty prywatnie
Prywatnie okulista bez skierowania przyjmie pacjenta w terminie ustalonym bezpośrednio z gabinetem. Za wizytę płaci pacjent, co wynika z art. 61 ustawy: świadczenia specjalistyczne udzielone bez skierowania, poza wyjątkami, opłaca świadczeniobiorca.
Wizyta prywatna bywa rozwiązaniem, gdy:
- trzeba dobrać nowe okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe, a nie ma potrzeby leczenia w poradni,
- pacjent chce sam wybrać dzień wizyty i lekarza,
- widzenie pogarsza się powoli, bez objawów nagłych, a skierowanie trzeba by dopiero zdobyć,
- potrzebna jest kontrola, np. pomiar ciśnienia w oku u osoby, w której rodzinie występowała jaskra.
Lekarz w gabinecie prywatnym może wystawić skierowanie do szpitala, np. na zabieg usunięcia zaćmy, bo do leczenia szpitalnego NFZ nie wymaga lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Skierowanie do poradni NFZ albo na badania w ramach NFZ wystawi jednak lekarz pracujący w ramach Funduszu.
Gdy potrzebny jest zabieg albo leczenie w szpitalu, pacjent trafia do szpitala lub kliniki. Różnice opisuje wpis o tym, kiedy wybrać klinikę okulistyczną zamiast gabinetu.
Objawy, z którymi nie czeka się na skierowanie
Nagłe objawy ze strony oczu wymagają pilnej pomocy, bez czekania na skierowanie i termin w poradni. NHS i amerykański National Eye Institute (NEI) wymieniają wśród nich:
- nagłą utratę widzenia jednym lub obojgiem oczu,
- nagły, silny ból oka,
- błyski światła, nagły wysyp mętów albo cień lub „zasłonę” przesuwającą się w polu widzenia,
- czerwone i bolesne oko, zwłaszcza u osoby noszącej soczewki kontaktowe,
- uraz oka, ciało obce wbite w oko lub chemikalia w oku.
Przy nagłej utracie widzenia, silnym bólu oka lub urazie chemicznym NHS zaleca natychmiastowy przyjazd na oddział ratunkowy albo wezwanie pomocy. W Polsce oznacza to SOR lub numer 112, a do szpitala nie należy jechać samodzielnie samochodem.
Przy oparzeniu chemicznym oko trzeba od razu płukać dużą ilością czystej wody. NHS zaleca płukanie przez co najmniej 20 minut, także w oczekiwaniu na pomoc, a NEI przypomina, że odwarstwienie siatkówki jest stanem nagłym.
Jak przygotować się do pierwszej wizyty u okulisty
Do wizyty na NFZ potrzebne jest skierowanie, a do wizyty prywatnej wystarczy wcześniejsze umówienie terminu. W obu przypadkach warto zabrać:
- obecne okulary i soczewki kontaktowe, a także ostatnią receptę,
- listę przyjmowanych leków i informacje o chorobach ogólnych, np. cukrzycy lub nadciśnieniu,
- informacje o chorobach oczu w rodzinie, zwłaszcza o jaskrze,
- okulary przeciwsłoneczne i osobę, która odwiezie do domu, jeśli lekarz może zakroplić oczy.
Według NEI po kroplach rozszerzających źrenice widzenie może być nieostre przez kilka godzin, a oczy są wrażliwe na światło. Przebieg wizyty opisują wpisy o tym, jak okulista bada oczy i wzrok oraz jak przygotować się do badania wzroku.
W prywatnym gabinecie okulistycznym w salonie Dobra Marka w Białymstoku okulista bez skierowania przyjmuje osoby dorosłe. Wizyty prowadzą lekarze okuliści współpracujący z salonem, a gabinet działa w dni robocze.
Diagnostyka obejmuje m.in. ocenę ciśnienia wewnątrzgałkowego, cech mogących wskazywać na predyspozycje do jaskry i zmian nerwu wzrokowego w badaniu dna oka. Badanie wzroku u okulisty oraz wybór szkieł i oprawek można połączyć w jednej wizycie.
Gabinet okulistyczny przyjmuje po wcześniejszym umówieniu wizyty telefonicznie: 696 663 144 lub (85) 744 44 19.
Najczęstsze pytania
Czy skierowanie od lekarza prywatnego jest ważne na NFZ?
Skierowanie do poradni okulistycznej na NFZ musi wystawić lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, więc skierowanie z wizyty czysto prywatnej zwykle nie wystarczy. Lekarzem ubezpieczenia zdrowotnego jest lekarz, z którym Fundusz zawarł umowę, albo lekarz pracujący u świadczeniodawcy z taką umową. Wyjątkiem jest skierowanie do szpitala, które według NFZ może wystawić każdy lekarz. Dotyczy to np. zabiegu usunięcia zaćmy.
Czy skierowanie do okulisty traci ważność?
Skierowanie do okulisty nie ma określonej daty ważności i zachowuje ją do czasu realizacji. Tak zasadę opisuje NFZ. Po objęciu opieką poradni skierowanie obowiązuje tak długo, jak trwa problem zdrowotny i lekarz wyznacza kolejne wizyty. Trzeba jednak pamiętać o dostarczeniu oryginału w ciągu 14 dni roboczych od zapisu na listę oczekujących.
Czy na kolejną wizytę u okulisty potrzebne jest nowe skierowanie?
Na kolejne wizyty w tej samej poradni z powodu tego samego problemu nowe skierowanie nie jest potrzebne. Według NFZ skierowanie przedstawia się tylko przy pierwszym zgłoszeniu do wybranej poradni specjalistycznej. Przy zmianie poradni albo nowym problemie zdrowotnym warto zapytać w rejestracji, czy wymagane jest nowe skierowanie.
Czy do optometrysty potrzebne jest skierowanie?
Do optometrysty w ramach NFZ skierowanie nie jest potrzebne od 17 września 2025 r. Wprowadziła to ustawa z 5 sierpnia 2025 r., która dodała optometrystę do art. 57 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina, że chodzi o placówki z kontraktem NFZ na ten zakres. Optometrysta dobiera korekcję wzroku, ale chorób oczu nie rozpoznaje.
Czy do zakupu okularów potrzebne jest skierowanie?
Do zakupu okularów skierowanie nie jest potrzebne. Optyk wykonuje okulary korekcyjne według recepty, czyli wyników badania wzroku u okulisty albo optometrysty. Skierowanie dotyczy tylko wizyty u okulisty w ramach NFZ, a wizyta prywatna go nie wymaga.
Czy osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności potrzebuje skierowania do okulisty?
Osoba z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie potrzebuje skierowania do okulisty na NFZ. Wynika to z art. 57 ust. 2 pkt 14 ustawy o świadczeniach w związku z art. 47 ust. 1b. Przy orzeczeniu o umiarkowanym lub lekkim stopniu ten wyjątek nie obowiązuje, chyba że pacjent należy do innej grupy uprawnionej. Orzeczenie warto mieć przy sobie podczas rejestracji.
Czy na operację zaćmy potrzebne jest skierowanie?
Na zabieg usunięcia zaćmy w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie na leczenie szpitalne. Według NFZ takie skierowanie może wystawić każdy lekarz, także spoza systemu NFZ. Lekarz powinien dołączyć wyniki badań, a szpital przeprowadza wizytę kwalifikacyjną. Według standardu kwalifikacji z 2018 r. powinna się ona odbyć w ciągu 30 dni od zgłoszenia.
Czy na SOR z problemem oka trzeba mieć skierowanie?
Na SOR i do izby przyjęć skierowanie nie jest potrzebne. NFZ podkreśla, że pomagają one w stanach nagłych, np. po urazie, a kolejność przyjęć zależy od stanu zdrowia. Z problemem oka na SOR zgłasza się przy nagłej utracie widzenia, silnym bólu, urazie lub chemikaliach w oku. Mniej pilne dolegliwości po godzinach pracy przychodni obsługuje nocna i świąteczna opieka zdrowotna.
Źródła
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 (art. 5 pkt 14, art. 20, art. 57, art. 58, art. 59aa, art. 59b, art. 60, art. 61)
- Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej (Dz.U. 2025 poz. 1211), w życie 17.09.2025
- NFZ: Komunikat w sprawie obowiązku posiadania skierowań do okulisty i dermatologa (28.11.2014)
- NFZ: Leczenie i świadczenia (skierowanie, ważność, listy oczekujących)
- Rzecznik Praw Pacjenta: Nowa lista specjalistów dostępnych bez skierowania od 17 września 2025 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza okulisty.
