

Prezbiopia, czyli starczowzroczność, to związane z wiekiem osłabienie widzenia z bliska. Zwykle zaczyna się po 40. roku życia: druk w książce i na telefonie staje się nieostry, tekst trzeba odsuwać coraz dalej, a oczy szybciej męczą się przy czytaniu. Rozpoznaje się ją podczas badania wzroku i koryguje okularami albo soczewkami.
Spis treści
Co dzieje się w oku przy prezbiopii
Przyczyną jest soczewka oka, która z wiekiem traci elastyczność. American Academy of Ophthalmology (AAO) wyjaśnia, że u młodych osób soczewka jest miękka i łatwo zmienia kształt, dzięki czemu oko ostro widzi i z daleka, i z bliska.
Po 40. roku życia soczewka sztywnieje i gorzej się dopasowuje. Zdolność oka do zmiany ostrości z dali na bliż nazywa się akomodacją i to ona słabnie przy prezbiopii.
Nazwa pochodzi z greki i oznacza „stare oko”, a w starszych tekstach można spotkać pisownię „presbiopia”. National Eye Institute (NEI) zalicza prezbiopię do wad refrakcji i podkreśla, że prędzej czy później dotyczy każdego, bo jest naturalną częścią starzenia się oka.
To odróżnia ją od krótkowzroczności czy astygmatyzmu, które według NEI wynikają z długości gałki ocznej albo kształtu rogówki. Prezbiopia może pojawić się u osoby, która nigdy nie nosiła okularów, ale także u kogoś, kto od lat koryguje inną wadę.
Dla osób noszących okulary do dali rozwiązaniem bywają okulary progresywne, łączące korekcję do dali i do bliży.
Prezbiopia: objawy, które pojawiają się najwcześniej
Pierwszym objawem jest zwykle odsuwanie tekstu, żeby zobaczyć go wyraźnie. AAO, NEI i MedlinePlus (serwis amerykańskiej Narodowej Biblioteki Medycznej) opisują ten sam zestaw sygnałów:
- nieostry drobny druk, na przykład na ulotkach, metkach i ekranie telefonu,
- trzymanie książki lub telefonu na wyciągnięcie ręki,
- kłopot z czynnościami z bliska, takimi jak nawlekanie igły,
- zmęczenie oczu i ból głowy po dłuższym czytaniu,
- wyraźna poprawa, gdy światło do czytania jest jaśniejsze.
Objawy narastają stopniowo, dlatego wiele osób przez jakiś czas radzi sobie, powiększając czcionkę lub czytając przy lampie. NEI wymienia takie sposoby jako pomoc na wczesnym etapie, ale gdy przestają wystarczać, potrzebna jest korekcja.
Od jakiego wieku pojawia się prezbiopia
Prezbiopia daje o sobie znać najczęściej między 40. a 45. rokiem życia. AAO podaje, że objawy można zauważyć krótko po czterdziestce, a NEI i MedlinePlus wskazują okolice 45. roku życia jako wiek, w którym większość osób je dostrzega.
Potem wada się pogłębia, więc okulary do czytania trzeba co jakiś czas zmieniać na mocniejsze. Na podstawie AAO, NEI i MedlinePlus przebieg wygląda zwykle tak:
- ok. 40-45 lat: pierwsze kłopoty z czytaniem drobnego druku,
- między 40. a 60. rokiem życia: soczewka dalej traci elastyczność, a korekcja do bliży rośnie,
- ok. 65 lat: prezbiopia zwykle przestaje się pogłębiać.
U osób, które noszą już okulary do dali, pojawia się potrzeba drugiej korekcji. AAO wskazuje, że w takiej sytuacji rozwiązaniem bywają szkła dwuogniskowe, trójogniskowe albo progresywne, które łączą widzenie z daleka i z bliska w jednej parze.
Dla kogo są przeznaczone, opisuje wpis o tym, czy każdy może nosić okulary progresywne.
Prezbiopia: jakie okulary wybrać
Wybór okularów zależy od tego, czy prezbiopia jest jedyną wadą i jak dużo czasu spędza się przy bliży i ekranie. Porównanie najczęstszych rozwiązań, opisanych przez AAO:
| Rodzaj okularów | Dla kogo | O czym pamiętać |
|---|---|---|
| Do czytania (jednoogniskowe) | Osoby, które dobrze widzą w dal | Do patrzenia w dal trzeba je zdejmować |
| Dwuogniskowe i trójogniskowe | Osoby z wadą do dali i prezbiopią | Widoczna linia i „przeskok” obrazu między strefami |
| Progresywne | Osoby, które chcą jednej pary na każdą odległość | Węższe strefy ostrego widzenia, czas na adaptację |
| Do komputera (biurowe) | Praca przy ekranie i biurku | Więcej miejsca na odległości pośrednie, mniej na dal |
Okulary do czytania kupuje się także bez recepty, ale AAO zaznacza, że ich moc powinna wynikać z badania wzroku. Gotowe okulary mają taką samą moc w obu szkłach, więc nie sprawdzą się przy astygmatyzmie ani przy różnej wadzie każdego oka.
Szkła progresywne mają płynne przejście między strefami, ale AAO zwraca uwagę, że część osób gorzej je toleruje. Według tej organizacji okulary progresywne są trudne do noszenia dla około 10% użytkowników, a nauka patrzenia przez nie trwa od tygodnia do kilku miesięcy.
Okulary do komputera to odmiana szkieł progresywnych z większą strefą do odległości pośrednich. AAO podaje, że są projektowane pod ekran oddalony o ok. 50-66 cm i pomagają ograniczyć zmęczenie oczu przy pracy biurowej.
Soczewki kontaktowe i inne metody korekcji
Prezbiopię można korygować również soczewkami kontaktowymi. AAO opisuje dwa podejścia, a wybór między nimi warto omówić podczas doboru soczewek:
- monowizja: jedno oko ma soczewkę do dali, drugie do bliży; mózg musi się do tego przyzwyczaić, a ocena odległości i prędkości może być trudniejsza,
- soczewki wieloogniskowe: mają pierścienie o różnej mocy; obraz bywa nieco mniej ostry niż w soczewkach jednoogniskowych.
Rodzaje soczewek i ich zastosowania opisuje wpis o tym, jakie są rodzaje soczewek kontaktowych. Według AAO istnieją też krople na receptę, które zwężają źrenicę i działają do sześciu godzin, oraz zabiegi chirurgiczne.
MedlinePlus wymienia wśród zabiegów laserową monowizję i wszczepienie soczewek wieloogniskowych podczas operacji zaćmy. O tym, czy któraś z tych metod jest możliwa, decyduje lekarz okulista po badaniu.
Czy prezbiopię można zatrzymać
Nie, prezbiopii nie da się zatrzymać ani cofnąć, można ją jedynie korygować. AAO i MedlinePlus podkreślają, że nie ma metody leczenia, która przywróciłaby soczewce dawną elastyczność.
Częstą obawą jest to, że okulary do czytania „rozleniwią” oczy. AAO odpowiada wprost, że okulary nie przyspieszają pogarszania się wzroku, a odkładanie ich noszenia nie przynosi żadnej korzyści. Nieskorygowana prezbiopia daje za to bóle głowy i zmęczenie oczu.
Kiedy z prezbiopią iść do okulisty
Badanie wzroku warto zrobić, gdy tylko czytanie z bliska zaczyna sprawiać trudność. AAO zaleca też badanie przesiewowe w kierunku chorób oczu do 40. roku życia, bo wtedy często pojawiają się pierwsze zmiany, a jaskra przez długi czas nie daje objawów.
Podczas wizyty lekarz ustala moc korekcji i ocenia stan oczu, co pozwala wykryć choroby, których nie da się zauważyć samemu. Przebieg wizyty opisuje wpis o tym, jak okulista bada oczy i wzrok.
Prezbiopia rozwija się powoli, więc nagłe zmiany widzenia nie są jej objawem. Pilnej pomocy lekarskiej wymagają, według NHS i NEI:
- nagła utrata widzenia w jednym lub obu oczach,
- silny ból oka albo zaczerwienione, bolesne oko,
- błyski światła, wiele nowych mętów lub cień zasłaniający część pola widzenia,
- proste linie, które nagle wydają się faliste lub wygięte.
W salonie okulistyczno-optycznym Dobra Marka w Białymstoku (ul. Stołeczna 25, wejście od ul. Wyszyńskiego) prywatny gabinet przyjmuje dorosłych. Po badaniu wzroku u okulisty można od razu wybrać szkła i oprawki, także do okularów progresywnych. Telefon: 696 663 144 lub (85) 744 44 19.
Najczęstsze pytania
Czy prezbiopia to wada wzroku?
Tak, National Eye Institute zalicza prezbiopię do wad refrakcji, choć wynika ona z naturalnego starzenia się oka. W odróżnieniu od krótkowzroczności nie wynika z długości gałki ocznej ani kształtu rogówki, tylko ze starzenia się soczewki. Dlatego pojawia się u prawie wszystkich osób po czterdziestce, także u tych, które wcześniej widziały bardzo dobrze.
Czy krótkowidz też będzie miał prezbiopię?
Tak, prezbiopia dotyczy także osób z krótkowzrocznością, nadwzrocznością i astygmatyzmem. American Academy of Ophthalmology wyjaśnia, że osoby noszące okulary do dali potrzebują wtedy zwykle szkieł dwuogniskowych, trójogniskowych albo progresywnych. Nową korekcję ustala się podczas badania wzroku.
Do jakiego wieku prezbiopia się pogłębia?
Zwykle do około 65. roku życia. Tak podają National Eye Institute i MedlinePlus, które wyjaśniają, że do tego czasu soczewka traci większość elastyczności. Między 40. a 65. rokiem życia okulary do czytania trzeba więc co jakiś czas wymieniać na mocniejsze, a potem korekcja zmienia się już rzadziej.
Czy można kupić gotowe okulary do czytania?
Tak, ale ich moc warto ustalić podczas badania wzroku. American Academy of Ophthalmology podaje, że gotowe okulary sprawdzają się głównie wtedy, gdy prezbiopia jest jedyną wadą. Przy astygmatyzmie, krótkowzroczności albo różnej wadzie każdego oka lepiej wykonać okulary według recepty.
Ile trwa przyzwyczajenie się do okularów progresywnych?
Zwykle od tygodnia do kilku miesięcy, w zależności od osoby. American Academy of Ophthalmology radzi nosić je jak najczęściej i kierować nos na oglądany przedmiot, a przy bólu głowy zrobić przerwę. Indywidualne dopasowanie szkieł skraca ten czas.
Czy operacja może zastąpić okulary przy prezbiopii?
Zabieg może zmniejszyć potrzebę noszenia okularów, ale nie przywraca soczewce dawnej elastyczności. American Academy of Ophthalmology opisuje laserową monowizję oraz wymianę soczewki na wieloogniskową. O tym, czy taka metoda ma sens, decyduje lekarz okulista po dokładnym badaniu oczu.
Źródła
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza okulisty.
