

Przed czym chronią okulary przeciwsłoneczne? Przede wszystkim przed promieniowaniem UV, które według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Amerykańskiej Akademii Okulistyki (AAO) zwiększa ryzyko zaćmy, skrzydlika, nowotworów oka i powiek oraz bolesnego oparzenia rogówki. Dobre okulary osłaniają też przed olśnieniem, wiatrem i kurzem, pod warunkiem że blokują 99-100% UV-A i UV-B.
Spis treści
- Promieniowanie UV a oczy: jakie zmiany wiąże się ze słońcem
- Ochrona UV oczu: co musi spełniać soczewka
- Przed czym chronią okulary przeciwsłoneczne poza UV: olśnienie i odblaski
- Wiatr, kurz i piasek
- Dlaczego dzieci potrzebują ochrony przed słońcem
- Kiedy ochrona oczu jest szczególnie ważna
- Najczęstsze pytania
Sam ciemny kolor szkieł tej ochrony nie daje. Dlatego okulary przeciwsłoneczne wybiera się najpierw po oznaczeniu UV, a dopiero potem po wyglądzie i funkcjach.
Promieniowanie UV a oczy: jakie zmiany wiąże się ze słońcem
Promieniowanie UV działa na oczy na dwa sposoby: doraźnie albo powoli, przez lata. WHO dzieli jego skutki na ostre i przewlekłe.
| Zmiana | Co się dzieje | Źródło |
|---|---|---|
| fotokeratopatia, w tym ślepota śnieżna | bolesne „oparzenie” rogówki i spojówki, zwykle odwracalne | WHO, AAO |
| zaćma | stopniowe mętnienie soczewki oka | WHO, AAO |
| skrzydlik i tłuszczyk | narośla na spojówce; skrzydlik może nachodzić na rogówkę | WHO, AAO |
| nowotwory oka i okolic oka | rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy, czerniak | WHO |
| zwyrodnienie plamki (AMD) | AAO wymienia UV wśród czynników, które mogą je przyspieszać | AAO |
Ostre skutki, czyli zapalenie rogówki i spojówki, WHO opisuje jako odwracalne i łatwe do uniknięcia dzięki okularom, choć bolesne. NHS ostrzega, że wystarczy dzień na plaży bez ochrony oczu, by doszło do przejściowego oparzenia powierzchni oka.
WHO szacuje, że na świecie 15 milionów osób jest niewidomych z powodu zaćmy, a u około 10% z nich może to wynikać z ekspozycji na UV.
AAO zwraca uwagę, że zaćma i nowotwory oka rozwijają się latami, a każda długa ekspozycja bez ochrony dokłada się do ryzyka.
Ochrona UV oczu: co musi spełniać soczewka
Skuteczną ochronę UV oczu dają soczewki, które blokują 99-100% promieniowania UV-A i UV-B. WHO zaleca okulary typu wraparound z taką ochroną, a AAO wyjaśnia, że napis UV400 oznacza to samo co 100% ochrony UV.
- kolor i ciemność szkła nie mówią nic o ochronie UV,
- przezroczyste okulary korekcyjne z powłoką UV chronią przed UV tak samo jak okulary przeciwsłoneczne,
- soczewki kontaktowe z filtrem UV osłaniają tylko część oka i nie zastępują okularów,
- duże szkła i kształt wraparound ograniczają promieniowanie wpadające z boku.
Brytyjska NHS radzi wybierać okulary z wyprofilowanymi szkłami lub szerokimi zausznikami, z oznaczeniem CE i zgodne z normą EN ISO 12312-1.
Kategoria filtra (od 0 do 4) opisuje, jak ciemne są szkła, a nie jak chronią przed UV. Wybór modelu, koloru szkieł i oprawki omawia poradnik, jak wybrać dobre okulary przeciwsłoneczne.

Przed czym chronią okulary przeciwsłoneczne poza UV: olśnienie i odblaski
Okulary chronią też przed olśnieniem. AAO opisuje, że odblask od spokojnej wody, jezdni czy maski samochodu potrafi chwilowo oślepić i męczy oczy, a szkła polaryzacyjne zatrzymują to światło, zanim dotrze do oka.
Szkła polaryzacyjne AAO poleca zwłaszcza w kilku miejscach.
- nad wodą: przy wędkowaniu i na łodzi,
- na plaży, gdzie odbija się woda i piasek,
- na polu golfowym,
- w większości ośnieżonych miejsc.
Nawet przy równej ochronie UV okulary przeciwsłoneczne są wygodniejsze od zwykłych, bo zmniejszają jasność. AAO podaje też, że osoby noszące polaryzację często mniej się męczą po godzinach w słońcu.
Okulary przeciwsłoneczne dla kierowców
Dla kierowcy olśnienie jest sprawą bezpieczeństwa. Brytyjski kodeks drogowy (Highway Code) zaleca zwolnić, a w razie potrzeby się zatrzymać, gdy oślepia słońce. Brytyjskie Kolegium Optometrystów przypomina, że do jazdy nadają się filtry kategorii 0-3, a kategoria 4 nie.
Jesienią i zimą dochodzi nisko stojące słońce, wcześniejszy zmrok i odblask od śniegu. Te sytuacje opisuje poradnik o tym, dlaczego warto nosić okulary przeciwsłoneczne jesienią i zimą.
Wiatr, kurz i piasek
Okulary chronią oczy także mechanicznie. AAO podaje, że skrzydlik i tłuszczyk powstają prawdopodobnie pod wpływem połączenia słońca, wiatru i kurzu, dlatego osobom, które już je miały, zaleca okulary przeciwsłoneczne i ochronę przed pyłem.
- jazda na rowerze i bieganie: pęd powietrza i drobiny unoszące się w powietrzu,
- plaża: piasek niesiony wiatrem i odbite od wody słońce,
- stok narciarski: mróz, suchy wiatr i UV odbite od śniegu,
- praca na zewnątrz: wielogodzinna ekspozycja na słońce i pył.
Przy wietrze najlepiej sprawdzają się modele wraparound, które AAO poleca, bo blokują zarówno słońce, jak i wiatr.
Dlaczego dzieci potrzebują ochrony przed słońcem
WHO podaje, że dzieci i nastolatki są szczególnie wrażliwe na promieniowanie UV, a do ich siatkówki dociera go więcej niż u dorosłych. AAO zaleca, by już niemowlęta i dzieci nosiły kapelusze i okulary przeciwsłoneczne, bo ochronę oczu warto zaczynać jak najwcześniej.
Nie chodzi o trzymanie dziecka w domu. AAO przypomina, że czas spędzany na zewnątrz w świetle dziennym może pomagać zapobiegać krótkowzroczności, więc dziecko ma się bawić na dworze, tylko z ochroną. Wskazówki, jak wybrać okulary dla dziecka, zawiera osobny poradnik.
Kiedy ochrona oczu jest szczególnie ważna
Ryzyko zależy od miejsca, pory i stanu zdrowia. WHO zaleca chronić się, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej, a w średnich szerokościach geograficznych UV jest najsilniejsze latem przez około 4 godziny wokół południa.
- nad wodą i na piasku: WHO podaje, że suchy piasek odbija około 15% UV, a piana morska około 25%,
- na śniegu, który odbija nawet 80% promieniowania UV,
- przy przyjmowaniu leków zwiększających wrażliwość na światło, np. niektórych antybiotyków; AAO radzi omówić to z lekarzem,
- przy jasnych tęczówkach, które według części badań przywoływanych przez AAO wiążą się z większym ryzykiem rzadkich nowotworów oka,
- przy pracy i sporcie na zewnątrz przez wiele godzin.
Okulary przeciwsłoneczne mają też granice. AAO podkreśla, że nie chronią przed lampami solarium ani przy spawaniu, gdzie potrzebne są specjalne filtry. Nagłe pogorszenie widzenia, nowe zmiany na oku lub powiece po ekspozycji na słońce wymagają pilnej konsultacji, a takie zmiany ocenia okulista.
W salonie optycznym Dobra Marka w Białymstoku można dobrać okulary przeciwsłoneczne, także korekcyjne, a w gabinecie na miejscu lekarz okulista bada wzrok dorosłych pacjentów. Pełną ofertę okularów przeciwsłonecznych można obejrzeć na stronie salonu, a o szczegóły zapytać pod numerem 696 663 144.
Najczęstsze pytania
Czy okulary przeciwsłoneczne bez filtra UV są szkodliwe?
Mogą zwiększać ryzyko dla oczu, jak ostrzega AAO. Ciemne szkła bez filtra UV ograniczają jasność, przez co źrenice pozostają szersze i do oka może trafiać więcej niefiltrowanego promieniowania. Dlatego ważniejsze od koloru jest oznaczenie UV400 lub 100% UV. Okulary bez takiej informacji lepiej traktować jak ozdobę, a nie ochronę.
Czy w pochmurny dzień trzeba nosić okulary przeciwsłoneczne?
Często tak, bo chmury nie zatrzymują całego promieniowania UV. AAO podaje, że promienie słoneczne przechodzą przez mgłę i chmury, a WHO dodaje, że cienkie chmury niewiele zmieniają, a czasem nawet zwiększają poziom UV przez rozpraszanie. Najwięcej UV jest przy bezchmurnym niebie, ale przy długim pobycie na zewnątrz ochrona przydaje się także przy zachmurzeniu. Pomocny jest prognozowany indeks UV.
Czy okulary przeciwsłoneczne można nosić cały czas?
Na zewnątrz w jasne dni tak, ale celem jest ochrona przed nadmiarem słońca, a nie unikanie światła. AAO przypomina, że naturalne światło dzienne pomaga regulować rytm snu i czuwania. U dzieci czas na zewnątrz może pomagać zapobiegać krótkowzroczności. W pomieszczeniach i po zmroku okulary przeciwsłoneczne zwykle nie są potrzebne.
Czy okulary przeciwsłoneczne chronią przed zaćmą?
Okulary z pełną ochroną UV zmniejszają jeden z czynników ryzyka zaćmy, ale nie gwarantują, że do niej nie dojdzie. WHO szacuje, że promieniowanie UV może odpowiadać za około 10% przypadków ślepoty z powodu zaćmy. Zaćma ma też inne przyczyny, na które okulary nie wpływają. AAO zaleca okulary z ochroną UV jako sposób na obniżenie ryzyka zaćmy i innych chorób oczu.
Czy podczas zaćmienia słońca wystarczą okulary przeciwsłoneczne?
Nie, zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie chronią przy patrzeniu wprost w słońce, także w czasie zaćmienia. AAO ostrzega, że patrzenie w słońce może uszkodzić siatkówkę i wywołać retinopatię słoneczną, czyli poważny i trwały uraz. Do obserwacji zaćmienia potrzebne są specjalne filtry przeznaczone do tego celu. W żadnej innej sytuacji również nie należy patrzeć bezpośrednio w słońce.
Czy po operacji zaćmy trzeba nosić okulary przeciwsłoneczne?
Tak, szczególnie osoby, którym wszczepiono soczewkę starszego typu. AAO wyjaśnia, że starsze sztuczne soczewki wewnątrzgałkowe pochłaniały znacznie mniej UV niż zwykłe szkła okularowe, choć dziś większość produkuje się z filtrem UV. Przy soczewce bez filtra AAO zaleca okulary blokujące 100% UV i kapelusz przy każdym wyjściu za dnia. Rodzaj wszczepionej soczewki można sprawdzić u okulisty.
Źródła
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza okulisty.
